Англи хэлний дүрмийн гарын авлага

Энэхүү гарын авлага нь англи хэлний бүх гол дүрмийг суралцагчдад ойлгомжтой байхаар 14 бүлэгт хураангуйлсан. Бүлэг бүр ижил бүтэцтэй:

Суралцах дараалал (санал болгох)

• Үндэс (1–6-р бүлэг): артикль, нэр үг, төлөөний нэр, тэмдэг нэр, дайвар үг, тоо, модаль үйл үг

• Цаг ба хэв (7–8-р бүлэг): 12 цаг, үйлдэгдэх хэв

• Нийлмэл өгүүлбэр (9–10, 14-р бүлэг): нөхцөлт өгүүлбэр, шууд бус яриа, холбоос үг

• Үйл үгийн хэлбэр (11–13-р бүлэг): инфинитив, герунд, хэлц үйл үг, угтвар үг

Нэг бүлгийг 1–2 хичээлд судалж, дасгалыг гүйцэтгэсний дараа хариутай жишиж шалгана уу. Хавсралт А-д дүрмийн бус үйл үгийн жагсаалт, Хавсралт Б-д нэр томьёоны толь байна.

Англи хэлэнд нэр үгийн өмнө артикль (ялгац гишүүн) тавьдаг. Монгол хэлэнд артикль байдаггүй тул энэ сэдэв суралцагчдад хамгийн их алдаа гаргуулдаг. Гол асуулт нь: Ярьж буй хүн болон сонсогч хоёр аль зүйлийг хэлж байгааг мэдэж байна уу?

1.1 a ба an

a нь гийгүүлэгчийн дуудлагаар эхэлсэн үгийн өмнө, an нь эгшгийн дуудлагаар эхэлсэн үгийн өмнө орно. Үсэг биш, дуудлага чухал.

• a book, a university [juː], a European, a one-day trip — ном, их сургууль, европ хүн, нэг өдрийн аялал

• an apple, an hour [aʊə], an honest man, an MP3 player — алим, нэг цаг, үнэнч хүн, MP3 тоглуулагч

a / an хэрэглэх тохиолдол:

• Анх дурдаж буй зүйл: I saw a film yesterday.

• Мэргэжил, үндэс, шашин: She is a doctor. He is an engineer.

• Давтамж, үнэ, хурд (тутамд): twice a week, 50 km an hour

• such, quite, rather, what-ийн дараа: such a good idea, What a beautiful day!

• Тоо хэмжээ: a hundred, a thousand, a couple of, half an hour

1.2 the

• Өмнө дурдсан зүйл: I bought a bag. The bag is red.

• Орчлонд ганц зүйл: the sun, the moon, the Earth, the Internet

• Дэд зэрэг ба дэс тоо: the best student, the first lesson

• Далай, гол, нуруу, цөл, арлууд: the Pacific, the Orkhon, the Altai Mountains, the Gobi Desert

• Олон тоотой, republic / kingdom / union / states гэсэн үгтэй улс: the Netherlands, the United States, the Russian Federation

• Тодорхой бүлэг хүн: the rich, the young, the English

• Хөгжмийн зэмсэг: She plays the piano.

• Гэр бүл, хамтлаг, сонин: the Smiths, the Beatles, the Times

• Хэсэг нутаг, зүг чиг: in the north of Mongolia (гэхдээ: go north)

1.3 Артикль хэрэглэхгүй тохиолдол

Түгээмэл алдаанууд

Дасгал ажил

A. a, an, the эсвэл – (артикльгүй) бөглө

Хоосон зайг зөв артиклиар (эсвэл «–» тэмдгээр) нөхөж бич.

1. I have ___ idea.

2. She is ___ engineer.

3. ___ sun rises in the east.

4. We had ___ lunch at noon.

5. Bat plays ___ guitar very well.

6. ___ Gobi Desert is in Mongolia.

7. He goes to ___ school by ___ bus.

8. ___ Mount Everest is very high.

9. It was ___ best film I have ever seen.

10. She waited for ___ hour.

B. Алдаа засах

Өгүүлбэр бүрийн алдааг олж зас.

1. I have a homework to do.

2. She is teacher.

3. The life is beautiful.

4. He is an university student.

5. I need an advice.

2.1 Олон тоо үүсгэх

2.2 Тоологдох ба тоологдохгүй нэр үг

Тоологдох нэр үг тоолж болно, олон тоотой: a book – two books. Тоологдохгүй нэр үг олон тоогүй, a / an авахгүй, үйл үг нь ганц тоонд байна.

2.3 Эзэмшлийн тийн ялгал: 's ба of

2.4 Хүйс (Gender)

Англи хэлэнд үйл үг, нэр үг хүйсээр өөрчлөгддөггүй. Төлөөний нэр л өөр: хүн — he / she, эд зүйл, ихэнх амьтан — it. Орчин үед -ess төгсгөлтэй үгсийг (actress, waitress) цөөрүүлж, нийтлэг хэлбэр хэрэглэх хандлагатай: actor, server, police officer, flight attendant, chair(person).

Түгээмэл алдаанууд

Дасгал ажил

A. Олон тоо үүсгэ

Үг бүрийн олон тооны хэлбэрийг бич.

1. box

2. baby

3. knife

4. potato

5. child

6. sheep

7. city

8. photo

9. tooth

10. bus

B. a, an эсвэл some

Зөв үгийг сонго.

1. I need ___ information.

2. She bought ___ furniture.

3. He gave me ___ good advice.

4. There is ___ apple on the table.

5. We heard ___ news.

6. Can I have ___ water?

7. She has ___ new umbrella.

8. He is looking for ___ job.

C. Эзэмшлийн хэлбэр

Хэллэгийг ’s, s’ эсвэл of ашиглан зөв бич.

1. the book of Bat

2. the toys of the children

3. the room of my parents

4. the capital of Mongolia

5. the news of today

6. the car of my sister

3.1 Биеийн, эзэмшлийн ба эгэх төлөөний нэр

• Эзэн үйл үгийн өмнө: She helps me. Тусагдахуун үйл үг ба угтвар үгийн дараа: I help her. This is for him.

• my / your нэр үгийн өмнө: my book; mine / yours дангаараа: This book is mine.

• its (-н) ба it's (= it is / it has) өөр: The dog wagged its tail. It's late.

• Эгэх төлөөний нэр эзэн ба тусагдахуун адил байхад: She cut herself. Хүч нэмэх үед: I did it myself. (by myself = ганцаараа)

• Өөрт нь хамаагүй бол эгэх хэлбэр хэрэглэхгүй: I feel good. (Буруу: I feel myself good)

3.2 Бие биенийг заах ба заах төлөөний нэр

• They look at each other. / one another — Тэд бие бие рүүгээ харна.

• this / these (ойр), that / those (хол) — энэ / эдгээр, тэр / тэдгээр

• Hello, this is Bat speaking. — Сайн байна уу, Бат байна (утсаар).

3.3 Асуух төлөөний нэр

Угтвар үг ихэвчлэн өгүүлбэрийн төгсгөлд: Who are you talking to? What are you looking for?

3.4 Холбох төлөөний нэр (Relative pronouns)

Тодотгол өгүүлбэр (relative clause) нь нэр үгийг тодорхойлно.

• The girl who lives next door is my friend. — Хажуу айлд амьдардаг охин миний найз.

• The book (that) I bought is interesting. — Миний авсан ном сонирхолтой.

• The boy whose father is a pilot is my classmate. — Аав нь нисгэгч хүү миний ангийн хүүхэд.

3.5 Тоо хэмжээний үг (Quantifiers)

• a few / a little — «хэдэн, бага зэрэг байна» (эерэг): I have a few friends.

• few / little — «бараг байхгүй» (сөрөг утга): I have little time.

• some — батлах өгүүлбэр, санал хүсэлт: I have some books. Would you like some tea?

• any — асуулт, үгүйсгэл, if-тэй: Do you have any questions? I don't have any money.

• every / each — ганц тоо: Every student has a book. each тус тусад нь, every бүгдийг нэгтгэн.

• all / whole: all the students, the whole class

• both (хоёулаа), either (аль нэг нь), neither (аль нь ч биш): Neither answer is correct.

• other: another book (нэг өөр), the other book (үлдсэн нэг), other books, the others

Түгээмэл алдаанууд

Дасгал ажил

A. Зөв төлөөний нэрийг сонго

Хаалтан доторх үгээс зөвийг нь сонго.

1. (I / Me) like music.

2. Give (she / her) the book.

3. This is (my / mine) bag.

4. That bag is (your / yours).

5. She cut (her / herself) yesterday.

6. The children help (each other / themselves).

7. (These / Those) shoes here are expensive.

8. The girl (who / which) lives next door is my friend.

9. The book (who / which) I bought is interesting.

10. Everything (what / that) he said was true.

B. Өгүүлбэр нэгтгэ

who, which, that, whose ашиглан нэг өгүүлбэр болго.

1. The man is my uncle. He lives in Darkhan.

2. This is the film. I told you about it.

3. She is a girl. Her father is a pilot.

4. The city is beautiful. We visited it.

C. Тоо хэмжээний үг

much, many, any, a few, a little, every, neither аль нь тохирохыг сонго.

1. How ___ sugar do you want?

2. There aren't ___ chairs.

3. I have only ___ friends here.

4. We have ___ time left.

5. ___ student has a book.

6. Is there ___ milk?

7. I don't know ___ about him.

8. ___ of the two answers is correct.

4.1 Тэмдэг нэрийн хэрэглээ

• Нэр үгийн өмнө: an interesting book

• be, seem, look, feel, become, get, taste-ийн дараа: The book is interesting. She looks tired.

• Олон тэмдэг нэрийн дараалал: үзэл бодол → хэмжээ → нас → хэлбэр → өнгө → гарал → материал: a beautiful old Mongolian carpet, a small round wooden table

• -ed (хүний мэдрэмж) ба -ing (юмны шинж): I am bored. The lesson is boring. She is interested in art. Art is interesting.

4.2 Харьцуулах зэрэг

• Адил: as tall as; адил биш: not as tall as

• Харьцуулах: taller than, more interesting than

• Дээд зэрэг: the tallest in the class, one of the best students

• Улам: The more you practise, the better you speak.

• Хүчитгэх: much / far / a lot taller, slightly easier (Буруу: very taller)

4.3 Дайвар үг

Дайвар үг нь үйл үг, тэмдэг нэр, өөр дайвар үгийг тодорхойлно. Ихэнхдээ тэмдэг нэр + -ly.

4.4 Дайвар үгийн байрлал

• Давтамж (always, usually, often, sometimes, rarely, never) — үндсэн үйл үгийн өмнө, be-ийн дараа: She always comes early. He is never late.

• Арга барил — үйл үг, тусагдахууны дараа: She speaks English fluently. (Буруу: speaks fluently English)

• Олон дайвар үгийн дараалал: арга барил → газар → цаг: We arrived safely at the hotel yesterday.

• Зэрэг: very, quite, rather, too, enough. too difficult (хэтэрхий), old enough (хангалттай), enough money

Түгээмэл алдаанууд

Дасгал ажил

A. Харьцуулсан, дээд зэрэг

Хаалтан доторх үгийг зөв хэлбэрт оруул.

1. Ulaanbaatar is ___ (big) than Darkhan.

2. This is the ___ (interesting) book I have read.

3. Who is ___ (tall) in your class?

4. Maths is ___ (difficult) than history for me.

5. He is a ___ (good) student than me.

6. Today is the ___ (hot) day of the year.

7. The weather is ___ (bad) than yesterday.

8. This is the ___ (dangerous) road in the city.

9. She is as ___ (clever) as her brother.

10. The ___ (much) you practise, the ___ (good) you speak.

B. Тэмдэг нэр эсвэл дайвар үг

Зөв хэлбэрийг сонго.

1. She speaks English (good / well).

2. He is a (careful / carefully) driver.

3. The test was (easy / easily).

4. They worked (hard / hardly).

5. He (hard / hardly) ever calls me.

6. The soup tastes (good / well).

7. She looked at me (angry / angrily).

8. I am (bored / boring).

C. Үгийн дараалал

Үгсийг зөв дарааллаар байрлуулж өгүүлбэр зохио.

1. a / old / beautiful / carpet / Mongolian

2. always / He / late / is

3. yesterday / we / the hotel / arrived / at

4. speaks / fluently / English / She

5.1 Тоо ба дэс тоо

5.2 Он, огноо, цаг

5.3 Бутархай ба хувь

5.4 Давтамж ба үржвэр

• once, twice, three times, four times — нэг, хоёр, гурав, дөрөв удаа

• single, double, triple — нэг дахин, хоёр дахин, гурав дахин

• twice a week, three times a month — долоо хоногт хоёр удаа, сард гурван удаа

Түгээмэл алдаанууд

Дасгал ажил

A. Үгээр бич

Тоо, он, огноог англи үгээр бич.

1. 15

2. 40

3. 112

4. 3rd

5. 12th

6. 2/3

7. 0.75

8. 1990

9. 3 July 2026

10. 7:45

6.1 to be

• Үндсэн үйл үг: She is a nurse. They were late.

• Туслах үйл үг: үргэлжлэх цаг He is working., үйлдэгдэх хэв It was built in 1990.

• there is / there are — «байна»: There is a book on the table. There are two pens.

• be to + V — зохион байгуулсан төлөвлөгөө: The president is to visit Mongolia in May.

6.2 to have

• Эзэмших: I have a car. / I have got a car. Сөрөг: I don't have a car.

• Үйлдэл (do-той): have lunch, have a shower, have a rest — Do you have lunch at noon?

• Туслах үйл үг: She has finished.

• have to — албадлага: I have to get up early.

• Бусдаар хийлгэх: I had my hair cut. (have + зүйл + V3)

6.3 to do

• Одоо ба өнгөрсөн энгийн цагийн асуулт, сөрөг: Do you like tea? She doesn't know. Did he come?

• Хүч нэмэх: I do like it!

• Орлох: He knows more than I do. So do I. Neither do I.

• Асуух хавсаргуур: You like tea, don't you? He didn't come, did he?

6.4 Баймж үйл үг (Modal verbs)

Баймж үйл үг нь өөр үйл үгийн үндсэн хэлбэр (to-гүй)-тэй хамт утга илэрхийлнэ. 3-р биед -s авахгүй, асуух, сөрөг хэлбэрийг өөрөө үүсгэнэ: She can swim. Can she swim? She can't swim.

Түгээмэл алдаанууд

Дасгал ажил

A. Зөв баймж үйл үгийг сонго

Хаалтан доторх хувилбараас зөвийг нь сонго.

1. You (must / mustn't) smoke here. It's forbidden.

2. I (can / could) swim when I was five.

3. You (should / must) see a doctor; you look ill.

4. (Shall / Will) I open the window?

5. Tomorrow is Sunday. We (don't have to / mustn't) get up early.

6. The lights are on. She (must / can't) be at home.

7. He is only five. He (may / can't) be a student.

8. You (should / must) have told me earlier.

9. (Could / Should) you help me, please?

10. When I was a child, I (would / should) play outside every day.

B. do-ийн тусламжтай өгүүлбэр болго

Хаалтан дотор заасан хэлбэрт оруул.

1. She likes tea. (сөрөг)

2. They live here. (асуух)

3. He went home. (асуух)

4. We watched TV. (сөрөг)

5. Someone broke the window. (who-гоор асуух)

6. He can swim. (асуух)

Англи хэлэнд 4 хэлбэр (Simple, Continuous, Perfect, Perfect Continuous) × 3 цаг (одоо, өнгөрсөн, ирээдүй) = 12 үндсэн цаг байдаг. Тэдгээрийг мэдвэл үлдсэн хэлбэрүүд бүгд тэднээс гардаг. (Хуучин номд «26 цаг» гэж тоолдог боловч идэвхгүй хэв, «ирээдүйн өнгөрсөн» цаг зэргийг тусад нь тоолсон тоо юм.)

7.1 Хэлбэр, хэрэглээний хураангуй

7.2 Дүрэм үүсгэх: -s, -ing, -ed

7.3 Гол ялгаанууд

7.4 Ирээдүйн үйлийг илэрхийлэх 4 арга

7.5 Цагийн заагч үгс

Түгээмэл алдаанууд

Дасгал ажил

A. Зөв цагийн хэлбэр

Хаалтан доторх үйл үгийг зөв цагт оруул.

1. Water ___ (boil) at 100°C.

2. Listen! Someone ___ (knock) at the door.

3. I ___ (live) in Ulaanbaatar since 2018.

4. She ___ (go) to Japan last year.

5. When I arrived, they ___ (already / leave).

6. At 8 p.m. yesterday I ___ (watch) TV.

7. By next year, he ___ (finish) university.

8. Look at those clouds! It ___ (rain).

9. I ___ (wait) for you for an hour! (одоо ч хүлээж байна)

10. If it ___ (rain) tomorrow, we will stay home.

B. Past Simple эсвэл Present Perfect

Зөв хэлбэрийг бич.

1. I ___ (lose) my keys. I can't find them.

2. I ___ (lose) my keys yesterday.

3. She ___ (visit) Paris three times.

4. ___ you ___ (see) Bat yesterday?

5. We ___ (not meet) since 2020.

6. He ___ (just / finish) his homework.

7. I ___ (read) that book when I was twelve.

8. They ___ (already / eat).

C. Ирээдүйн хэлбэр

will, be going to, Present Continuous, Present Simple-ээс сонгож бич.

1. "It's cold." "I ___ (close) the window."

2. I ___ (meet) Dorj at five tomorrow. (тохирсон)

3. The train ___ (leave) at 9:15. (хуваарь)

4. He ___ (be) a doctor when he grows up. (төлөвлөгөө)

5. Look out! You ___ (fall)!

6. This time next week I ___ (lie) on the beach.

Идэвхтэй хэв: эзэн үйлдлийг хийнэ — The police arrested the thief. Үйлдэгдэх хэв: үйлдэл эзэнд (тусагдахуунд) хийгдэнэ — The thief was arrested (by the police). Бүтэц: be + V3.

8.1 Хэлбэрүүд

8.2 Идэвхтэйгээс үйлдэгдэх хэв рүү

• Идэвхтэй өгүүлбэрийн тусагдахуун → үйлдэгдэх өгүүлбэрийн эзэн

• be-г идэвхтэй өгүүлбэрийн цагтай адил цагт, эзэнтэйгээ тохируулан тавина

• Үндсэн үйл үг → V3

• Идэвхтэй эзэн → by + … (зөвхөн шаардлагатай бол)

• They built this bridge in 1990. — Тэд энэ гүүрийг 1990 онд барьсан.

• This bridge was built in 1990. — Энэ гүүр 1990 онд баригдсан.

8.3 Хэзээ хэрэглэх вэ?

• Үйлдэл хийсэн хүн мэдэгдэхгүй, чухал биш эсвэл ойлгомжтой: My wallet was stolen.

• Албан, шинжлэх ухааны бичвэр: The samples were heated to 100°C.

• Үр дүнг онцлох: The window was broken by a stone.

8.4 Хоёр тусагдахуунтай үйл үг

give, send, show, tell, offer гэх мэт үйл үг хоёр үндэстэй: They gave Bat a prize. → Bat was given a prize. эсвэл A prize was given to Bat.

8.5 get-passive ба хийлгэх бүтэц

• He got hurt in the game. — Тэр тоглоомд гэмтсэн. (яриа хэлэнд)

• I had my hair cut. / I got my phone repaired. — Би үсээ засуулсан. / Утсаа засуулсан.

Мэдээ, ярианд өргөн хэрэглэгддэг хэлбэр: It is said that … эсвэл He is said to be rich. (Түүнийг баян гэдэг.)

Түгээмэл алдаанууд

Дасгал ажил

A. Идэвхтэйг үйлдэгдэх болго

Өгүүлбэрийг үйлдэгдэх хэвд хувирга.

1. They built this bridge in 1990.

2. People speak English all over the world.

3. Someone has stolen my bike.

4. They are repairing the road.

5. The teacher will give us the results.

6. You must finish this work today.

7. Nobody saw him.

8. They had already cleaned the room.

B. Хаалтан доторх үгийг үйлдэгдэх хэвд бич

Зөв хэлбэрийг бич.

1. English ___ (teach) in many schools.

2. The window ___ (break) last night.

3. The match ___ (cancel) because of the rain.

4. A new school ___ (build) at the moment.

5. The letters ___ (send) tomorrow.

6. The thief ___ (arrest) already.

C. Алдаа засах

Алдааг олж зас.

1. The accident was happened yesterday.

2. This book written by Tolstoy.

3. The room is clean every day by the cleaner.

4. English is speaking here.

Нөхцөлт өгүүлбэр нь if-өгүүлбэр (нөхцөл) ба үндсэн өгүүлбэр (үр дүн) гэсэн хоёр хэсгээс бүрдэнэ. Төрлийг тодорхойлох гол зүйл: нөхцөл бодит боломжтой юу, төсөөллийн юу.

• 2-р төрөлд were бүх биед хэрэглэнэ (албан бичигт): If I were you, I would study harder. Яриандаа If I was … гэж бас хэлдэг.

• Хоёр хэсгийн дараалал солигдож болно. if-өгүүлбэр эхэлбэл таслал тавина: If it rains, we will stay. / We will stay if it rains.

• Холимог төрөл: If I had studied medicine, I would be a doctor now.

9.1 unless ба бусад холбоос

9.2 wish ба if only

Түгээмэл алдаанууд

Дасгал ажил

A. Зөв хэлбэрийг бич

Хаалтан доторх үйл үгийг зөв хэлбэрт оруул.

1. If you heat ice, it ___ (melt).

2. If it rains tomorrow, we ___ (stay) at home.

3. If I ___ (be) you, I would study harder.

4. If she ___ (know) the answer, she would tell us.

5. If I had studied, I ___ (pass) the exam.

6. If they ___ (leave) earlier, they wouldn't have missed the bus.

7. I'll call you as soon as I ___ (arrive).

8. What would you do if you ___ (win) a million dollars?

9. If he ___ (not be) so tired, he would have come.

10. Unless you ___ (hurry), you will miss the train.

B. unless ашиглан дахин бич

Утга өөрчлөхгүйгээр unless ашигла.

1. If you don't study, you won't pass.

2. We'll go for a picnic if it doesn't rain.

3. If you don't leave now, you'll be late.

C. wish / if only

Өгүүлбэрийг wish эсвэл if only-ээр үргэлжлүүл.

1. I'm not rich. I wish ___.

2. I didn't study. I wish ___.

3. He talks too much. I wish he ___.

4. She lives far away. I wish she ___.

5. We lost the match. If only ___.

Хэн нэгний хэлсэн үгийг дамжуулахад үндсэн үйл үг өнгөрсөн цагт (said, told, asked) байвал дэд өгүүлбэрийн цаг нэг шатаар ухарна — үүнийг цаг зохицох ёс гэнэ.

10.1 Цаг, газрын үгс

10.2 Асуулт ба захирал

• Yes / no асуулт → if / whether + өгүүлбэрийн дараалал (do, does-гүй): "Are you happy?" → She asked if I was happy.

• Wh-асуулт → асуух үг + өгүүлбэрийн дараалал: "Where do you live?" → He asked me where I lived.

• Захирал → tell / ask + хүн + (not) to V: "Open the door." → He told me to open the door. "Don't be late." → She told me not to be late.

Түгээмэл алдаанууд

Дасгал ажил

A. Өгүүлбэр хувирга

Шууд яриаг шууд бус яриа болго.

1. "I am tired," he said.

2. "We have finished," they said.

3. "I will help you," she said.

4. "I visited Paris last year," he said.

5. "I can swim," Bat said.

6. "We are leaving tomorrow," they said.

7. "You must work harder," the teacher said.

8. "I don't like coffee," she said.

B. Асуулт, захирал

Шууд бус ярианд хувирга.

1. "Where do you live?" he asked me.

2. "Are you happy?" she asked me.

3. "Open the door," he said to me.

4. "Don't be late," Mother said to me.

5. "What time does the film start?" she asked.

11.1 Инфинитив: to + V

• Зорилго: I went to the shop (in order) to buy bread.

• Дараах үйл үгсийн дараа: want, hope, decide, plan, promise, agree, refuse, learn, manage, afford, seem, would like — She wants to study abroad.

• Үйл үг + хүн + to: want / tell / ask / allow / advise / teach / invite / expect + хүн + to V — My mother told me to study.

• Тэмдэг нэрийн дараа: glad to see, easy to do, too tired to walk, old enough to drive

• Асуух үг + to: I don't know what to say. Show me how to do it.

11.2 To-гүй инфинитив

• Модаль үйл үгийн дараа: She can swim.

• let, make + хүн + V: My mother made me clean my room. Let me go. (Үйлдэгдэх хэвд to гарна: I was made to clean.)

• had better, would rather: You had better go.

• See, hear, watch, feel + хүн + V (бүхэл үйл) эсвэл -ing (үргэлжилж байхыг): I saw him cross the street. / I saw him crossing the street.

11.3 Герунд: V-ing

Герунд нь нэр үгийн үүрэгтэй -ing хэлбэр: эзэн, тусагдахуун эсвэл угтвар үгийн дараа орно.

11.4 Хоёуланг нь авч, утга нь өөрчлөгдөх үйл үг

like, love, hate, prefer, begin, start хоёуланг нь авах ба утга нь бараг адил: I like swimming / to swim.

11.5 Participle (нөхцөлт үйл үг)

• Тодотгол өгүүлбэрийг товчлох: The man who is standing there → The man standing there; The book which was written by Tolstoy → The book written by Tolstoy

• Цаг, шалтгааныг товчлох: Feeling tired, she went to bed early.

Түгээмэл алдаанууд

Дасгал ажил

A. Инфинитив эсвэл герунд

Хаалтан доторх үйл үгийг зөв хэлбэрт оруул.

1. I enjoy ___ (swim).

2. She wants ___ (study) abroad.

3. He suggested ___ (go) to the cinema.

4. We decided ___ (stay) at home.

5. I'm looking forward to ___ (see) you.

6. She can ___ (speak) three languages.

7. My mother made me ___ (clean) my room.

8. He is good at ___ (draw).

9. I'd like ___ (go) to the park.

10. They didn't allow us ___ (leave).

B. Утга өөрчлөх үйл үг

Зөв хэлбэрийг бич.

1. He stopped ___ (smoke) because it's unhealthy.

2. On the way we stopped ___ (buy) some water.

3. Remember ___ (lock) the door before you leave.

4. I remember ___ (meet) him last year.

5. I tried ___ (open) the window but it was stuck.

C. Participle-ээр нэгтгэ

Хоёр өгүүлбэрийг participle ашиглан нэг болго.

1. The boy is playing football. He is my brother.

2. I finished my homework. Then I watched TV.

3. The book was written by Tolstoy. It is very long.

4. She was feeling tired. She went to bed early.

12.1 Тусах ба эс тусах үйл үг

Зарим үйл үгийн хос: нэг нь эс тусах, нөгөө нь тусах (хийлгэх утгатай).

12.2 Хоёр тусагдахуунтай үйл үг

• give, send, show, tell, bring, offer, lend — хоёр бүтэцтэй: She gave me a book. = She gave a book to me.

• Тусагдахуун нь төлөөний нэр байвал: give it to me (Буруу: give it me — албан бус)

• explain, suggest, describe, say, mention, introduce — зөвхөн to-тэй: He explained the rule to us. (Буруу: explained us the rule)

12.3 Эгэх үйл үг

• Эгэх төлөөний нэр шаарддаг: enjoy yourself, behave yourself, introduce yourself, help yourself

• Монголд эгэх боловч англид эгэх шаардлагагүй: wash, shave, dress, relax, feel — I wash every morning. She got dressed. (wash myself биш — зөвхөн онцлох үед)

12.4 Хэлц үйл үг (Phrasal verbs)

Хэлц үйл үг = үйл үг + дайвар үг / угтвар үг. Утга нь тусдаа үгний утгаас өөр байдаг: give up (болих), look after (харах), put off (хойшлуулах).

12.5 Үйл үг + угтвар үг

Англи хэлэнд зарим үйл үг угтвар үггүй (монголоор «-ыг / -тай»), зарим нь тодорхой угтвартай байна.

Түгээмэл алдаанууд

Дасгал ажил

A. Хэлц үйл үгээ сонго

look after, give up, put off, turn on, get on with, run out of, look forward to, find out-аас сонгож зохих хэлбэрт бич.

1. She ___ her little brother while mum is at work.

2. Don't ___! Keep trying.

3. The meeting was ___ until Monday.

4. It's dark. Please ___ the light.

5. I ___ my neighbours very well.

6. We have ___ milk.

7. I'm ___ meeting you.

8. Can you ___ what time the train leaves?

B. Төлөөний нэрээр сольж бич

Тусагдахууныг төлөөний нэрээр сольж өгүүлбэрийг дахин бич.

1. Turn off the TV.

2. Put on your coat.

3. Pick up the books.

4. He looked after the children.

C. Угтвар үгийг нөх

Хэрэгтэй бол угтвар үг бич, хэрэггүй бол «–» тавь.

1. We discussed ___ the problem.

2. I'm waiting ___ the bus.

3. She arrived ___ the airport.

4. He married ___ a doctor.

5. They apologised ___ being late.

6. It depends ___ the weather.

7. Listen ___ me.

8. She entered ___ the room.

13.1 Газар ба чиглэл

13.2 Цаг хугацаа

13.3 Бусад чухал угтвар үг

• by — арга: by bus, by email, written by Tolstoy

• with / without — хэрэгсэл, хамт: cut with a knife, a girl with long hair

• about — тухай: a book about Mongolia

• like (шиг) ба as (-ын хувьд): She sings like a bird. She works as a teacher.

• despite / in spite of (-аас үл хамааран) + нэр / -ing: Despite the rain, we went out.

• because of + нэр: We stayed home because of the rain.

13.4 Тэмдэг нэр + угтвар үг

Түгээмэл алдаанууд

Дасгал ажил

A. in, on, at, of, to гэх мэтээр бөглө

Зөв угтвар үгийг бич.

1. We have a lesson ___ 9 o'clock.

2. My birthday is ___ May.

3. I was born ___ 2008.

4. The party is ___ Saturday.

5. She lives ___ Ulaanbaatar.

6. Wait for me ___ the bus stop.

7. The book is ___ the table.

8. We go to the countryside ___ summer.

9. He came ___ the morning of 5 June.

10. She is afraid ___ dogs.

11. He is good ___ maths.

12. They arrived ___ Beijing yesterday.

B. since, for, during, while

Зөв үгийг сонго.

1. I've lived here ___ 2015.

2. I've lived here ___ ten years.

3. He fell asleep ___ the film.

4. ___ I was cooking, the phone rang.

5. We haven't met ___ last summer.

6. She studied ___ three hours.

Холбоос үг нь үг, хэллэг, өгүүлбэрийг холбоно. Өгүүлбэр гурван төрөлтэй: энгийн (нэг үндсэн өгүүлбэр), зэрэгцсэн нийлмэл (хоёр тэнцүү өгүүлбэр), захирагдсан нийлмэл (үндсэн + дэд өгүүлбэр).

14.1 Зэрэгцүүлэх холбоос (FANBOYS)

Хос холбоос: both … and, either … or, neither … nor, not only … but also — Both Bat and Dorj came. Either you leave or I call the police.

14.2 Захируулах холбоос

14.3 Төстэй хэлбэрүүдийн ялгаа

Түгээмэл алдаанууд

Дасгал ажил

A. Холбоос сонго

Зөв холбоос үгийг бич: although, because, so that, but, despite, when, such, or, whether.

1. ___ it was raining, we went out.

2. I stayed home ___ I was ill.

3. He studied hard ___ he could pass.

4. She is tall, ___ her sister is short.

5. ___ the bad weather, we went out.

6. Call me ___ you arrive.

7. It was ___ a good film that I watched it twice.

8. Hurry up, ___ you will be late.

9. I don't know ___ he will come.

B. Өгүүлбэр нэгтгэ

Хаалтан доторх холбоос үгийг ашигла.

1. It was cold. We went swimming. (although)

2. He was tired. He kept working. (even though)

3. She studied hard. She wanted to pass. (so that)

4. I was late. The bus broke down. (because)

5. He is rich. He is not happy. (but)

Дүрмийн бус үйл үгийн өнгөрсөн цаг (V2) болон өнгөрсөн цагийн нөхцөлт хэлбэр (V3)-ийг цээжлэх хэрэгтэй. Доор хэлбэрийн төстэй байдлаар бүлэглэв. read үгийн бичиг нэг боловч дуудлага өөр.

Гурван хэлбэр нь адил

V2 ба V3 нь адил

V1, V2, V3 гурвуулаа өөр

V1 ба V3 нь адил

Дараах хүснэгтийн сүүлийн багананд хуучин сурах бичгүүдэд хэрэглэгддэг нэр томьёог оруулав.